मनिस विक
समाज आधुनिकताको बाटोमा अघि बढिरहेको दाबी गरिए पनि व्यवहारमा अझै जातीय विभेद र मानवीय असमानताका घटना दोहोरिइरहेका छन्। “तिम्रो चेतनाले मानव चिन्दैन र ?” भन्ने प्रश्न आज समाजको अन्तरआत्मालाई झकझक्याउने आवाज बनेको छ।
आज पनि धेरै ठाउँमा मानिसको क्षमता, व्यवहार र व्यक्तित्वभन्दा पहिले उसको जात सोधिने प्रवृत्ति अन्त्य हुन सकेको छैन। घर भाडामा दिने बेलादेखि सामाजिक सम्बन्ध गाँस्ने विषयसम्म जातकै आधारमा विभेद हुने गरेको गुनासो बढ्दो छ। यस्तो व्यवहारले संविधानले सुनिश्चित गरेको समानता, सामाजिक न्याय र मानव अधिकारमाथि नै प्रश्न उठाइरहेको छ।
शिक्षा, चेतना र प्रविधिको विकाससँगै समाजमा विभेद घट्दै जानुपर्ने हो। तर व्यवहारमा भने पुरानो सोच र संकुचित मानसिकताको प्रभाव अझै देखिन्छ। मानिस चिन्नुपर्ने ठाउँमा जात चिन्न खोज्ने प्रवृत्तिले सामाजिक एकता, सद्भाव र सहअस्तित्वमा गम्भीर असर पारिरहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
यस विषयमा पछिल्लो समय युवापुस्ताले सडकदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म आवाज उठाउन थालेका छन्। उनीहरूको प्रश्न स्पष्ट छ — “मानिसलाई जातले होइन, मानवताको आधारमा कहिले चिन्ने ?”
समाज परिवर्तनका लागि केवल कानुन पर्याप्त हुँदैन। सोच, व्यवहार र चेतनामा परिवर्तन आउनु अझ आवश्यक छ। जबसम्म मानिसलाई मानिसकै रूपमा सम्मान गर्ने संस्कार विकास हुँदैन, तबसम्म समानताको सपना अधुरै रहनेछ।
अन्ततः प्रश्न फेरि उही छ —
“तिम्रो चेतनाले मानव चिन्दैन र ?”
